1813–1912
Επαναστάσεις, δύσκολα χρόνια και απελευθέρωση
Από τον Αλή Πασά και τη χολέρα του 1813 έως τις επαναστάσεις του 19ου αιώνα και την απελευθέρωση τον Οκτώβριο του 1912.
Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας το χωριό ήταν καταφύγιο αρματολών και οπλαρχηγών.
Ένας δύσκολος αιώνας
Τον 19ο αιώνα ο πληθυσμός άρχισε να μειώνεται. Οι πηγές αναφέρουν την εξουσία του Αλή Πασά, τις επιδρομές αλβανοτουρκικών ληστρικών ομάδων και μια επιδημία χολέρας το 1813.
Επαναστάσεις
Ο Κοκκινοπηλός πήρε μέρος στους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες του 1821, 1854, 1878 και 1897 και αργότερα στον Μακεδονικό Αγώνα. Μετά την αποτυχημένη εξέγερση του 1821 το χωριό δέχτηκε επίθεση και λεηλατήθηκε, ενώ τον Μάρτιο του 1822 κάηκε ο ναός του. Οι πηγές μιλούν για μαζικές καταστροφές, πυρπολήσεις και εκδιώξεις.
Απελευθέρωση
Στις 21 Οκτωβρίου 1912, κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, ο ελληνικός στρατός μπήκε στον Κοκκινοπηλό. Η απογραφή του 1913 κατέγραψε 1.976 κατοίκους, κοντά στον μεγαλύτερο πληθυσμό που γνώρισε ποτέ το χωριό.
Η αφήγηση του συλλόγου της Πιερίας
Ο Σύλλογος Κοκκινοπλιτών Πιερίας προσθέτει τις εξής λεπτομέρειες:
- 24 Μαρτίου 1822: οι Τούρκοι κατέλαβαν, λεηλάτησαν και πυρπόλησαν το χωριό. Ο ηγούμενος της Μονής Αγίας Τριάδας Σπαρμού, Παπα-Παρθένιος, έγραψε ότι «βρήκαν όλες τις κρυψώνες και έκαψαν και την εκκλησία και όλα τα σπίτια». Οι οικογένειες σκόρπισαν στην Κοζάνη, την Κατερίνη, τη Θεσσαλονίκη, την Ηράκλεια Σερρών, τη Νιγρίτα και ως τη Φιλιππούπολη. Από το 1832 κάποιοι επέστρεψαν και ξανάχτισαν τα σπίτια τους.
- 1904–1907: στον Μακεδονικό Αγώνα το χωριό έγινε πέρασμα και σταθμός εφοδιασμού των αγωνιστών, και 20 νεαροί Κοκκινοπλίτες συγκρότησαν εθελοντικό σώμα.
- 1908: πολλοί ξενιτεύτηκαν στην Αμερική, και για να αποφύγουν τη στράτευση στον τουρκικό στρατό, μετά από «σαράντα μέρες θάλασσα». Από εκεί έστελναν χρήματα για τον Αγώνα, και πολλοί γύρισαν για να πολεμήσουν στους απελευθερωτικούς πολέμους.
- 1911: Κοκκινοπλίτες συμμετείχαν στην απαγωγή του Γερμανού περιηγητή Ρίχτερ, υπόθεση με μεγάλες διπλωματικές συνέπειες για την Οθωμανική Αυτοκρατορία.
- 1912: ο σύλλογος τοποθετεί την απελευθέρωση του χωριού στις 8 Οκτωβρίου, δύο μέρες μετά την Ελασσόνα. Άλλες πηγές αναφέρουν 21 Οκτωβρίου. Μετά την απελευθέρωση το χωριό άνθισε με κτηνοτροφία, γεωργία, υλοτομία, νερόμυλους, νεροτριβές, ασβεστοκάμινα, κυρατζήδες, υφαντά και τις τέχνες των σιδεράδων και των κτιστών. Ο σύλλογος κάνει λόγο για περισσότερους από 2.300 κατοίκους και πάνω από 300 μαθητές στο σχολείο· η απογραφή του 1913 κατέγραψε 1.976.
Πηγές
- Elassona-City.gr: Ιστορία Κοκκινοπηλού
- Κ. Μπρούζας, «Ο Κοκκινοπηλός (Κοκκινοπλός) και τα Καλύβια της Ελασσόνας», Ράδιο Ελασσόνα 88.4 (21/12/2024)
- Wikipedia: Kokkinopilos
- Γ. Γανάτσιος, «Κοκκινοπηλός Ελασσόνας: Ο ναός της Αγίας Παρασκευής και η γοργόνα του ξυλόγλυπτου τέμπλου», vlahoi.net
- Σύλλογος Κοκκινοπλιτών Ν. Πιερίας «Ο Όλυμπος»: Το χωριό μας (αφήγηση του συλλόγου)
